Bloedsuiker en je kinderwens: waarom die middagdip meer vertelt dan je denkt

 

Heb jij rond vier uur ’s middags zo’n dip waarin je íets moet hebben? Krijg je in de dagen voor je menstruatie enorme trek? Word je kortaf als je honger hebt, of moe wakker terwijl je je uren hebt geslapen?

Dan is je bloedsuiker een van de plekken waar ik zou gaan kijken. Niet de enige, want dit soort klachten kan veel oorzaken hebben. Maar wel een die je zelf kunt onderzoeken.

Bloedsuiker is een van de twaalf thema’s in mijn Gezond Zwanger Check, en het is het thema dat het vaakst naar voren komt. Van de eerste 500 vrouwen die de check invulden, kreeg bijna de helft bloedsuiker als aandachtspunt. In mijn praktijk zie ik hetzelfde: bloedsuiker speelt bij veel meer vrouwen een rol dan je zou denken.

In deze blog lees je wat je bloedsuiker doet, hoe die samenhangt met je hormonen en je cyclus, wanneer insuline echt meetelt voor je vruchtbaarheid, en wat je morgen al kunt proberen.

Liever luisteren? In de podcastaflevering over bloedsuiker en je kinderwens vertel ik dit allemaal, inclusief het hele verhaal van Romy.

Zet daar ook de embedded speler neer, als je platform dat kan (Spotify of je podcasthost). Veel lezers beslissen in de eerste tien seconden of ze lezen of luisteren.

Een verhaal uit de praktijk

Toen Romy bij mij kwam, probeerde ze al bijna vier jaar zwanger te worden. Ze had PCOS/PMOS en lange, onvoorspelbare cycli. In het ziekenhuis kreeg ze te horen dat ze voor IVF eerst moest afvallen. Daar kunnen goede medische redenen voor zijn. Maar Romy wist dat ze moest afvallen, en niet hoe.

Toen we naar haar dagen keken, zag ik een patroon dat ik vaak tegenkom. Een drukke baan met stress. Op die dagen at ze óf bijna niets, óf juist heel veel. Haar koffie en thee waren gezoet, ze sliep te kort en werd moe wakker, en voor haar menstruatie had ze eetbuien. In haar familie kwam diabetes voor.

We zijn niet begonnen met minder eten. We gingen kijken naar wat ze at, en wanneer. Een ontbijt dat haar echt verzadigde. Geen maaltijden meer overslaan. De suiker in haar koffie stap voor stap afbouwen. Na het eten even naar buiten. Kleine dingen, stap voor stap.

Ze viel wat af, langzamer dan ze had gehoopt. En toch werd haar cyclus regelmatiger. Uiteindelijk werd ze natuurlijk zwanger.

Of dat alleen hierdoor kwam, weet niemand. Maar het laat zien waarom ik bij een kinderwens niet alleen naar de weegschaal kijk. Ik wil weten wat er daaronder gebeurt.

In de podcast vertel ik uitgebreider hoe we stap voor stap te werk gingen.

 

Wat is bloedsuiker eigenlijk?

Als je koolhydraten eet, wordt een deel daarvan omgezet in glucose. Die glucose komt in je bloed. Dat is niet slecht: glucose is brandstof, en je lichaam gebruikt het de hele dag.

Stijgt de glucose in je bloed, dan maakt je alvleesklier insuline aan. Insuline werkt als een sleutel. Het helpt de glucose je cellen in, zodat je lichaam die kan gebruiken of opslaan.

Je bloedsuiker hoort dus te stijgen na het eten. Daarna daalt hij weer. Ik zie dat als een golf: omhoog en weer omlaag.

Maar niet elke maaltijd geeft dezelfde golf, en niet elk lichaam reageert hetzelfde. Een maaltijd met veel snelle koolhydraten en weinig eiwit, vet of vezels kan bij sommige vrouwen een snelle stijging geven, gevolgd door een snelle daling. Denk aan een witte boterham met jam, een glas sap, of een gezoete cappuccino met een koekje.

Die daling is vaak het moment dat je iets merkt. Je wordt moe, trillerig of prikkelbaar, en je lijf vraagt om iets zoets. Neem je dat, dan begint de golf opnieuw.

De vraag is dus niet welk eten goed of fout is. De vraag is: wat doet een maaltijd bij jou?

Bloedsuiker en je hormonen: drie verbindingen

Je hormonen werken niet los van elkaar. Ze werken eerder als een orkest, en insuline speelt daarin mee.

1. Je stresshormoon

Als je lang niet eet, zet je lichaam hormonen in om je bloedsuiker op peil te houden, waaronder cortisol, je stresshormoon. En andersom: bij stress maakt je lichaam cortisol aan, en dan komt er meer glucose in je bloed.

Daarom let ik op het patroon van maaltijden overslaan bij stress. In mijn praktijk zie ik vaak dat weinig eten overdag, stress en enorme honger later op de dag samen voorkomen. Meer rust en regelmaat in je maaltijden kan dan juist helpen.

2. Je geslachtshormonen

Hier is een belangrijk onderscheid: de normale insulinestijging na je ontbijt is iets anders dan insuline die langdurig verhoogd is, zoals bij insulineresistentie.

Is insuline langere tijd verhoogd, dan maakt je lever minder SHBG aan. Dat is een eiwit dat werkt als een taxi voor geslachtshormonen zoals testosteron. Zolang die hormonen in de taxi zitten, doen ze minder. Minder taxi’s betekent meer vrij, actief testosteron. Insuline kan je eierstokken daarnaast direct aanzetten tot meer testosteron.

Een beetje testosteron is normaal en nodig. Te veel kan de rijping van een eicel en je eisprong verstoren. Dit speelt vooral bij vrouwen met insulineresistentie en PCOS.

3. Je cyclus en je PMS

Veel vrouwen denken dat ze heftige PMS hebben: prikkelbaar, somber, moe, trek in zoet, eetbuien. Kijken we naar hun eetpatroon, dan zien we soms dat die klachten samenvallen met lang niet eten, weinig verzadigende maaltijden en daarna enorme trek. De klachten lijken op elkaar, en ze kunnen elkaar versterken.

Daar komt bij dat je lichaam na je eisprong iets meer energie verbruikt. Veel vrouwen hebben dan meer eetlust. Die trek voor je menstruatie is dus geen gebrek aan discipline: je lichaam zit in een andere fase.

Tip: eet juist in de dagen voor je menstruatie goed en regelmatig. Voedzame maaltijden met eiwit, vezels, vet en koolhydraten voorkomen dat je overdag te weinig eet en ’s avonds enorme trek krijgt.

 

Insulineresistentie: niet alleen bij PCOS

Bij insulineresistentie reageren je cellen minder goed op insuline. Je lichaam moet dan steeds meer insuline aanmaken om hetzelfde te bereiken.

Veel vrouwen denken dat dit alleen bij PCOS speelt. Bij een deel van de vrouwen met PCOS speelt het inderdaad een grote rol, maar het komt veel breder voor. Het kan samenhangen met overgewicht rond je buik, weinig bewegen, te weinig slaap en langdurige stress. En je kunt het ook hebben als je slank bent. Vaak merk je er lange tijd weinig van.

Verhoogde insuline kan bijdragen aan meer vrij testosteron, waardoor je eisprong later komt of uitblijft. Zonder eisprong maak je daarna ook geen progesteron aan, en je cyclus kan lang of onregelmatig worden.

Dat betekent niet dat elke vrouw met een lange cyclus insulineresistentie heeft. Maar het is de moeite waard om verder te kijken als meerdere van deze dingen voor jou gelden.

Checklist: speelt insulineresistentie bij jou misschien mee?

• Je cycli zijn lang of onregelmatig.
• Je hebt PCOS.
• Je hebt overgewicht, vooral rond je buik, of afvallen gaat erg moeizaam.
• Je hebt vaak trek in zoet, of snel na een maaltijd weer honger.
• Diabetes komt voor bij je ouders, broers, zussen of grootouders.
• Je hebt eerder zwangerschapsdiabetes gehad.
• Je hebt een Hindostaanse of andere Zuid-Aziatische achtergrond. Daar komen insulineresistentie en diabetes type 2 vaker voor, ook bij een lager gewicht.

Herken je hier meerdere dingen in? Bespreek het dan met je huisarts. Vaak wordt gekeken naar je nuchtere glucose en je HbA1c, de gemiddelde bloedsuiker van de afgelopen maanden. Eén losse waarde vertelt niet altijd het hele verhaal, dus je huisarts kan met je bekijken welk onderzoek in jouw situatie zinvol is.

Koolhydraten zijn niet de vijand

Zodra het over bloedsuiker gaat, denken veel vrouwen: dan moet ik zo min mogelijk koolhydraten eten. Dat is niet mijn boodschap.

Koolhydraten zijn een belangrijke en voedzame bron van energie. Juist als je zwanger wilt worden, wil ik niet dat je uit angst hele voedingsgroepen schrapt. Structureel te weinig energie binnenkrijgen kan je cyclus juist verstoren.

Geef vezelrijke, weinig bewerkte koolhydraten een vaste plek. Denk aan:

• havermout, zilvervliesrijst en quinoa;
• peulvruchten zoals linzen en kikkererwten;
• aardappelen en zoete aardappelen;
• groente en fruit.

Zo krijg je er ook vezels, folaat, B-vitamines en magnesium bij.

In een groot onderzoek werden meer dan 18.000 vrouwen jarenlang gevolgd. Een voedingspatroon met veel snel opneembare koolhydraten hing daarin samen met een grotere kans op problemen met de eisprong. Dat is een verband, geen bewijs van oorzaak. Maar het wijst dezelfde kant op: kijk naar de kwaliteit van je koolhydraten, en combineer ze met eiwit, vet en vezels.

Drie patronen die ik steeds weer zie

“Ik moet eerst afvallen, dan pas kan ik iets voor mijn vruchtbaarheid doen.”
Gewicht kan belangrijk zijn, en soms is afvallen medisch wenselijk. Maar je kunt nu al werken aan wat je eet, hoe je beweegt en hoe je slaapt. Daarvoor hoef je niet te wachten tot je je streefgewicht hebt bereikt.

“Ik ben slank en eet gezond, dus mijn bloedsuiker zit wel goed.”
Je gewicht vertelt niet precies hoe jouw lichaam met glucose omgaat. Een smoothie als ontbijt of rijstwafels als tussendoortje is niet verkeerd. Maar heb je daarna snel weer honger, dan is dat informatie.

“Een maaltijd overslaan is goed voor de lijn.”
Ontbijt erbij in, lunch wordt koffie, en ’s avonds val je aan op alles. Dat is geen gebrek aan wilskracht. Je lichaam haalt in wat het eerder niet kreeg. Regelmatig en voedzaam eten is vaak de eerste stap naar minder enorme trek.

Vier dingen die je morgen kunt proberen

Geen lijst met dingen die niet meer mogen, maar vier kleine experimenten.

1. Geef je ontbijt een stevige basis

Kijk hoeveel eiwit, vet en vezels er in je ontbijt zitten. Een paar ideeën:

• havermout met noten, zaden en een schep volle yoghurt
• volle Griekse yoghurt met bessen en walnoten
• een omelet met groente en hummus
• eieren met spinazie, tomaat en zalm.

Let daarna op hoe je je om elf uur voelt. Al honger? Trek in zoet? Of zit je langer prettig vol?

2. Bouw je bord anders op

Je hoeft je rijst niet apart als laatste te eten; zo eet bijna niemand. Kijk wel naar de verhouding: maak groente een groot deel van je bord, voeg een goede eiwitbron toe (vis, kip, ei, tofu of peulvruchten), en eet daarbij gewoon je rijst, aardappelen of pasta.

Wil je een stap verder? Begin je maaltijd met wat groente, soep of salade. Vezels, eiwit en vet zorgen ervoor dat koolhydraten langzamer worden opgenomen. Je eet nog steeds je rijst; je geeft hem alleen gezelschap.

3. Beweeg tien minuten na het eten

Je spieren gebruiken glucose als je beweegt, waardoor de stijging na je maaltijd kleiner kan worden. Een rondje door de wijk, de hond uitlaten, of na de lunch een rondje om je werk. Tien minuten is al genoeg.

4. Kijk naar wat je drinkt

Suiker in je koffie of thee, ice tea, sap: daarmee krijg je ongemerkt veel suiker binnen, zonder dat het je verzadigt. Doe je twee schepjes in je koffie? Probeer er één. Je smaak went eraan. En merk je dat zoete drankjes je zin in zoet in stand houden, ook de light-varianten? Kijk dan wat er gebeurt als je minder zoet drinkt.

Hoe weet je of het iets doet?

Kijk vooral naar hoe jij je voelt:

• Zit je langer prettig vol?
• Is je energie stabieler, ook ’s middags?
• Heb je minder trek in zoet, ook voor je menstruatie?
• Word je uitgeruster wakker?

Kies er één of twee en probeer ze twee weken, als experiment.

Waar sta jij?

Herken je jezelf in deze blog, maar weet je niet of bloedsuiker bij jou het belangrijkste puzzelstuk is? In mijn praktijk zie ik dat er bijna nooit maar één ding speelt. Bloedsuiker gaat vaak samen met stress en slaap, en een lange cyclus kan ook heel andere oorzaken hebben, zoals je schildklier.

Daarom heb ik de Gezond Zwanger Check gemaakt. In een paar minuten kijk je naar twaalf thema’s die met je vruchtbaarheid samenhangen, waaronder bloedsuiker, voeding, stress en je cyclus. Zo zie je waar jouw aandachtspunten liggen en weet je waar je kunt beginnen.

👉 Doe de gratis Gezond Zwanger Check

Op deze manier kun je leren herkennen wat je lichaam nodig heeft, en daar zo goed mogelijk voor zorgen richting je gezonde zwangerschap.

 

Deze blog is algemene informatie en geen persoonlijk medisch advies. Heb je diabetes, ben je zwanger of gebruik je bloedsuikerverlagende medicatie? Overleg bij grotere veranderingen in je voeding met je arts of behandelaar.